Yapay zekâ ile çalışırken yapılan 6 hata ve her birinin düzeltmesi

Yapay zekâdan gelen yanıt yüzeysel, yanlış ya da işine yaramıyorsa aracı değiştirmeden önce istemin kendisine bak. Bu rehberde altı yaygın hatayı ve her birinin düzeltmesini topladık. Düzeltmelerin hepsi Anthropic, OpenAI ve Google'ın kendi yayımladığı resmî istem rehberlerine dayanıyor; kaynaklar her bölümün içinde.

İhtiyacın olan: ChatGPT, Claude ya da Gemini hesabı ve üzerinde çalıştığın gerçek bir iş. Her bölümdeki istem kalıbını kopyala, köşeli parantezleri kendi bilginle doldur.

1. Bağlam vermemek

Hata: "Bir e-posta yaz" ya da "Bunu özetle" deyip bırakmak. Model kimin okuyacağını, metnin ne işe yarayacağını ve hangi biçimde istendiğini bilmez; boşlukları tahminle doldurur.

Düzeltme: Anthropic, Claude'u işin bağlamını bilmeyen, yeni başlamış parlak bir çalışan gibi düşünmeni öneriyor: ne istediğini ne kadar kesin anlatırsan sonuç o kadar iyi olur. OpenAI de istemin açık, belirli ve modelin ne istendiğini anlayacağı kadar bağlam içermesini söylüyor. Kalıp:

Bu metin [kime] için.
Amacı: [okuyan ne yapacak / ne öğrenecek].
Biçim: [5 madde / tek paragraf / tablo], [sade / resmî] dil.
Bilmen gereken: [önemli ayrıntı].

Anthropic'in rehberindeki "altın kural" iyi bir kontroldür: istemini konuyu bilmeyen bir iş arkadaşına göster. O kafası karışırsa model de karışır.

2. Her şeyi tek seferde istemek

Hata: Tek mesajda "raporu oku, özetle, eleştir, sunum yap, e-postasını da yaz" demek. Talimatlar birbirine karışır, bazıları atlanır.

Düzeltme: Google'ın Gemini rehberi, tek istemde çok talimat yerine her talimata ayrı istem yazmayı ve çok adımlı işlerde her adımı ayrı istem yapıp sırayla zincirlemeyi öneriyor. Anthropic'in rehberinde en yaygın zincir "öz-düzeltme": taslak üret, ölçütlere göre gözden geçirt, gözden geçirmeye göre iyileştir.

1. Taslak: "Şu notlardan [iş] için ilk taslağı çıkar."
2. Eleştiri: "Bu taslağı şu ölçütlere göre değerlendir: [açıklık, uzunluk, hedef kitle]. Yalnız eksikleri listele."
3. Düzeltme: "Listelediğin eksiklere göre taslağı yeniden yaz."

Her adımın çıktısını bir sonrakine ver. Böylece hangi adımda sorun çıktığını görürsün.

3. Örnek vermemek

Hata: İstediğin tonu ya da biçimi tarif etmeye çalışmak ("samimi ama profesyonel olsun"). Tarif her okuyana farklı gelir.

Düzeltme: Anthropic örnekleri biçim, ton ve yapıyı yönlendirmenin en güvenilir yollarından biri olarak tanımlıyor; en iyi sonuç için 3–5 örnek ve örnekleri <example> etiketleriyle ayırmayı öneriyor. Google, istemlere her zaman birkaç örnek eklemeyi öneriyor. OpenAI'ın API rehberi de örneklerde çeşitli girdiler göstermeyi söylüyor.

Aşağıdaki örneklerin tonunda ve uzunluğunda yaz.
<example>[beğendiğin eski bir metin]</example>
<example>[ikinci örnek]</example>
<example>[üçüncü örnek]</example>
Şimdi şunun için yaz: [yeni konu]

Anthropic örneklerin gerçek işine yakın ve birbirinden yeterince farklı olmasını öneriyor; aksi hâlde model istemediğin bir kalıbı da kopyalayabilir.

4. Çıktıyı kontrol etmemek

Hata: Yanıtı okumadan kopyalayıp göndermek ya da yayımlamak.

Düzeltme: OpenAI kendi yardım sayfasında ChatGPT'nin yanlış ya da yanıltıcı çıktı üretebileceğini, yanılırken de emin görünebileceğini yazıyor; uydurma alıntı, çalışma ve var olmayan kaynak örneklerini sayıyor. Önerisi: yanıtı son kaynak değil ilk taslak olarak kullan, alıntı, veri, teknik bilgi ve kaynakları her zaman doğrula. Göndermeden önce:

• Rakamlar ve tarihler aslıyla aynı mı?
• Alıntılanan kişi gerçekten bunu söylemiş mi?
• Verilen kaynak bağlantısını açtın mı, sayfa gerçekten bunu diyor mu?
• Teknik ayrıntıyı (formül, kod, menü yolu) denedin mi?

5. Sohbeti hiç yenilememek

Hata: Haftalardır aynı sohbette her konuyu sormak; ya da model aynı hatayı tekrarladıkça aynı sohbette düzeltmeye devam etmek.

Düzeltme: Anthropic'in Claude Code rehberi, bağlam penceresi doldukça performansın düştüğünü ve modelin önceki talimatları "unutmaya" ya da daha çok hata yapmaya başlayabileceğini yazıyor. Önerisi: ilgisiz işler arasında bağlamı sıfırla; aynı konuda iki düzeltme sonuç vermediyse öğrendiklerini içeren daha iyi bir ilk istemle baştan başla. Claude yardım merkezi de otomatik bağlam yönetimini tetikleyen uzun sohbetlerin kullanım hakkından daha çok harcadığını, sohbet bağlam sınırına yaklaşınca önceki mesajların özetlendiğini yazıyor ve kullanım sınırına yaklaşıyorsan yeni sohbet açmayı öneriyor.

Uygulamada:

• Konu değişince yeni sohbet aç.
• İki düzeltmede sonuç alamadıysan yeni sohbet aç ve ilk istemine "şunu yapma, şunu yap" diye öğrendiğini ekle.
• Claude Code kullanıyorsan ilgisiz işler arasında /clear yaz.

6. Gizli veri yapıştırmak

Hata: Müşteri listesini, kimlik ve telefon bilgisini, şirket içi belgeyi olduğu gibi yapıştırmak.

Düzeltme: Google, Gemini için bir inceleyicinin görmesini istemediğin gizli bilgiyi girmemeni söylüyor. Yapıştırmadan önce kişisel bilgiyi yer tutucuyla değiştir:

• Önce: "Ayşe Yılmaz, 0532 xxx xx xx, siparişi gecikti."
• Sonra: "[MÜŞTERİ], [TELEFON], siparişi gecikti."

ChatGPT'de sohbetlerinin model eğitiminde kullanılmasını istemiyorsan: hesap menüsü → Settings → Data controls → Improve the model for everyone ayarını kapat ve Done ile onayla. Mobil uygulamada kenar çubuğunu aç, profil simgesinden Settings → Data controls yolunu izle. OpenAI'a göre bu ayar kapalıyken yeni sohbetler eğitimde kullanılmaz, ama geçmişinde görünmeye devam eder. Ayar kapalıyken bir yanıta beğen/beğenme geri bildirimi verirsen, o sohbetin tamamı eğitimde kullanılabilir. Geçici sohbetler (Temporary chat) geçmişte görünmez ve modelleri geliştirmek için kullanılmaz; yine de güvenlik amacıyla 30 güne kadar saklanabilir. Şirket hesabı kullanıyorsan şirketinin kuralı geçerlidir; önce ona bak.

Sık hatalar

• Kalıbı doldurmadan göndermek: Köşeli parantezler istemde kalırsa model onları da metne katar.
• Örnek yerine kural listesi yazmak: Ton ve biçim için tek bir iyi örnek, uzun bir kural listesinden daha net konuşur.
• Kontrolü sona bırakmak: Zincirde her adımın çıktısını o adımda kontrol et; yanlış taslak üzerine kurulan düzeltme de yanlış olur.
• Gizlilik ayarını tek önlem saymak: Eğitim ayarı kapalı olsa da en güvenli yol gizli veriyi hiç yapıştırmamaktır.

Kısa kontrol listesi

Bir sonraki istemi göndermeden önce altı soruyu sor: Kimin için, ne için, hangi biçimde olduğunu yazdım mı? İş tek adımlık mı? Bir örnek gösterdim mi? Yanıtı kontrol edecek miyim? Bu sohbet bu konu için mi açıldı? Metinde gizli bilgi kaldı mı?

Takılırsan @jarvisasistan'a DM at ya da WhatsApp'tan yaz.